Het paradigma van de nieuwe economie

 

Het falen van het geldstelsel

Het huidige financiële stelsel stamt uit het feodale tijdperk. Het is ontworpen om te voorzien  in de voortdurende behoefte aan geld bij de toenmalige elite (adel en geestelijkheid). Geld, waarmee oorlogen en een extravagante levensstijl werden gefinancierd. De elite bood voor de geleende bedragen als onderpand het volk aan, dat belastingen moest opbrengen waarmee de rente op steeds groeiende schulden werd voldaan.

De banken, ook de centrale banken, waren vanaf de vestiging van The Bank of England in 1694 zonder uitzondering particuliere ondernemingen. Niet de overheid gaf geld uit, maar leende het van de centrale banken en had daardoor een schuld aan de bank. De banken creëerden het geld  grotendeels uit het niets, want de gouddekking van het geld dat werd uitgegeven was altijd fractioneel.
De bankiers die dit geldscheppingsproces in handen hadden en hun aandeelhouders,  werden onvoorstelbaar rijk door de rente die aan de bank werd betaald over schulden die in de meeste gevallen niet konden worden afgelost omdat de inkomsten uit belastingen lager waren dan de staatsuitgaven. Dus, geld dat uit het niets wordt gecreëerd leverde particuliere bankiers en de relatief kleine groep van aandeelhouders in de afgelopen drie eeuwen een vermogen op dat het voorstellingsvermogen te boven gaat. Vooral aan oorlogen verdienden zij immens veel geld. En omdat er veel oorlogen zijn gevoerd, ligt de conclusie voor de hand, dat hiervan in hoge mate is geprofiteerd. Het ligt voor de hand, dat zij die hun vermogens aan het bankieren hebben verworven, daaraan ook onvoorstelbaar veel macht hebben ontleend, want geld geeft macht.
Het financiële stelsel is vanaf de grondlegging ervan dus niet ontworpen om te voorzien in maatschappelijke behoeftes en is daardoor niet gericht op economische en sociale welvaart van de samenleving. Er is in het geheel geen aansluiting van het financiële stelsel op de reële economie (daar waarin u en ik ons inkomen moeten verdienen).

Angst en hebzucht 



Het financiële stelsel, dat ons nu al meer dan drie eeuwen van de ene naar de andere crisis, depressie en oorlog voert, wordt gevoed en in leven gehouden door angst en hebzucht.  Wij houden het stelsel erdoor in stand, want door angst gaan we sparen (‘je weet maar nooit wat er gaat gebeuren’, ‘een appeltje voor de dorst’, ‘dan kan ik in de toekomst met dat geld …. (vul maar in)’) en denken we rente nodig te hebben (dan kan mijn spaargeld in stand blijven en kan ik van de rente leven als dat zo uitkomt).  Angst heeft tot gevolg dat geld niet stroomt. Momenteel zien we dit in optima forma optreden bij banken. De banken houden het geld vast en lenen het niet uit aan de reële economie, uit angst voor inflatie en het risico dat de leningen niet kunnen worden terugbetaald.

Afgezien daarvan is er al jaren ‘overtollige liquiditeit’ in het systeem. Volgens ING gaat het nu om zo’n €525 mrd. dit geld staat op de balans van gezonde banken. Zij zien dit als een buffer tegen de crisis. ‘Ze lenen het niet uit aan de zwakke broeders in de perifere eurolanden, maar ook niet aan bedrijven en huishoudens’, aldus ING-econoom Martin van Vliet. Voor geldontwaarding hoeft dan ook niemand bang te zijn. Pas als de banken geld uitlenen aan private partijen die er schaarse producten van kopen, ontstaat er inflatie. (bron: FD)

Door hebzucht willen we zoveel mogelijk bezit en inkomen voor onszelf. Hebzucht drijft tot excessief gedrag.  Mensen die in de greep van hebzucht zijn kennen geen grens in het streven naar bezit. De Amerikaanse regisseur Oliver Stone laat in zijn film Wallstreet zien hoe hebzucht bezit kan nemen van mensen. Hebzucht heeft ook tot gevolg dat mensen met veel bezit hun rijkdom willen vergroten zonder hiervoor een prestatie te leveren en ook zonder het risico van verlies aan te gaan. Hedgefondsen zijn een voorbeeld hiervan, omdat dit type geld investeert met gebruikmaking van allerlei methodes om de winst bij voorbaat zeker te stellen.

Destructiviteit 

Het financiële stelsel dwingt ook tot economische groei. Immers, over het geld dat wordt uitgeleend moet rente worden betaald en op het aandeel van de aandeelhouder moet dividend worden uitgekeerd. Geld, waarvoor geen prestatie is geleverd, dus in feite een parasitair gegeven.  Verder leidt het voortdurende streven van veel  bezitters van geld om meer te verwerven en daarbij zo weinig mogelijk risico te lopen, tot financialisering van de economie. Hiermee wordt bedoeld, dat er steeds meer geld wordt vastgehouden in het financiële circuit. Geld dat wordt geïnvesteerd in een veelheid van financiële producten. Waarbij er maar weinigen zijn die zich realiseren hoe waanzinnig en destructief het is om van geld een product te maken. Toch wordt er op deze manier veel geld ‘verdiend’ door investeerders,  geholpen door computertechnieken,  die het menselijk bevattingsvermogen te boven gaan. 

De invloed van deze praktijken op de reële economie is groot. Voedsel- en  grondstofprijzen stijgen erdoor tot een hoogte die heel veel mensen overal op de wereld tot armoede en honger veroordeelt. De olieprijzen stijgen erdoor op een manier, die niet overeenkomt met het gewone mechanisme van vraag en aanbod. De staatsschuld van landen wordt erdoor opgedreven, valuta zoals de dollar en de euro worden er  door gedestabiliseerd. Kortom, niet alleen in directe zin wordt de reële economie zwaar belast door het financiële stelsel, ook indirect legt het er een grote druk op.

De economie wordt dus gedomineerd door geld en kan in zijn huidige vorm zonder overdrijving worden aangeduid met de term geldeconomie. Kenmerkend voor een geldeconomie is, dat geld daarin centraal staat en niet de welvaart en het welzijn van de samenleving. Het succes van de economie wordt gemeten aan zaken zoals handel in CO2 uitstoot, transport van giftig afval naar Afrika en ambulances die op de snelwegen verkeersslachtoffers weghalen. Het rekent de speciale sloten voor onze deuren mee en ook de gevangenissen voor dieven die ze stuk maken. Het succes van de economie gaat samen met de vernietiging van het leven in de oceanen en van de wouden. Het neemt toe door de productie van drones, stealth bommenwerpers, kruisraketten en door het voeren van oorlogen in Irak, Afghanistan. Zaken, die niets te maken hebben met een doelmatige en goed functionerende samenleving.

‘Het kapitalisme is gebaseerd op de merkwaardige gedachte dat egoïstische mensen met egoïstische motieven bijdragen aan het welzijn van de samenleving.’  J.M. Keynes, econoom

Conditionering 

Door onze gebondenheid aan het huidige financiële stelsel zitten we ook vast aan de conditionering dat geld het uitgangspunt is in ons economisch handelen.  Het wordt pas mogelijk om iets aan te schaffen, zoals bijvoorbeeld een huis, als er geld is. Dus, in tijden dat er weinig geld beschikbaar is, zijn de mogelijkheden om aanschaffingen te kunnen doen beperkt. Het huidige paradigma is daarom: ‘ Ik heb geld nodig, anders kan ik niet in mijn materiele behoefte voorzien’  We kunnen denken dat we vernieuwend denken en handelen, maar we ontdekken gaandeweg, dat het nieuwe pas echt kan komen als het oude paradigma is doorbroken. Daarvoor moeten we geheel afrekenen met angst en hebzucht. Ook als bijvoorbeeld de euro als betaalmiddel wordt ingeruild voor energiepunten, die op hun beurt weer zijn gebaseerd op kilowatt uren, zoals mij onlangs op een workshop werd uitgelegd . Als een slimmerik een methode zou bedenken om veel energiepunten naar zich toe te trekken door een machine te ontwikkelen, die tegen lage kosten veel kilowatt uren produceert, dan is dit potentieel de nieuwe kapitalist binnen het subsysteem, zolang deze persoon zich niet heeft losgemaakt van hebzucht.

Het nieuwe paradigma

In het nieuwe paradigma speelt geld een dienende rol: ‘Wat ik te bieden heb levert toegevoegde waarde op voor mijn medemens. Geld is het middel om deze toegevoegde waarde tot uitdrukking te brengen.’ De paradigmaverschuiving van oud –geld centraal- naar nieuw – mens centraal- is pas werkelijkheid als angst en hebzucht hebben plaatsgemaakt voor heelheid en verbinding. Verbeter de wereld en begin bij jezelf is dus ook geheel van toepassing op het economisch handelen. We leven nu in een tijd, waarin die bewustzijnsverandering een noodzakelijke voorwaarde is als we echt vernieuwing willen. Van geld economie naar mens economie. In een menseconomie wordt het succes gemeten aan zaken zoals de gezondheid en het welbevinden van onze gezinnen, de kwaliteit van het onderwijs, gezondheids- en ouderenzorg of het genoegen dat we aan spelen beleven. Het telt onderwerpen mee zoals de schoonheid van onze poëzie, ons empathisch vermogen, onze geluksbeleving , de intelligentie van het publieke debat, de integriteit van politici, ambtenaren en CEO’s van grote ondernemingen... het meet kortom alles wat het leven de moeite waard maakt." 

In een mens economie is het geld dienend aan het doel van een samenleving waarin de kwaliteit van en eerbied voor het leven centraal staan. Geld, in welke vorm dan ook is het middel waarmee de investeringen mogelijk worden gemaakt die tot dat doel leiden. En banken –als die naam niet is afgeschaft- zijn de instrumenten waarmee het geld op een doelmatige manier wordt geleid naar die ondernemingen en sectoren in de economie, die bijdragen aan die gewenste samenleving.  

Het huidige financiële stelsel verkeert voor de zoveelste keer in zijn ellendige bestaan in een onvermijdelijke neergaande fase.  We kunnen nu kiezen. Blijven we vastzitten aan het oude en accepteren we desnoods dat het overeind wordt gehouden door middel van een dictatuur of maken we ons ervan los door bewust te kiezen voor verbinding en heelheid.
 
De auteur en onderzoeker Lynne McTaggart zegt:  ‘Weg met het cynisme, met de strijd en de concurrentie, lang leve het optimisme en de verbondenheid. Wat traditionele wetenschappers ook beweren, de mens is in wezen geen competitief wezen. Heelheid en verbinding, dáár worden we gelukkig van.’  



© Ad Broere, econoom
Ad Broere is auteur van Een Menselijke Economie en Ending the Global Casino. Hij onderhoudt een blog op www.adbroere.nl

Een uitgebreid interview van John Consemulder met Ad Broere is te zien en te beluisteren via:
http://www.duurzaam24.tv/video/healingsoundmovement-tv-aflevering-6-interview-met-ad-broere-over-menselijke-economie_782