Genmodificatie ter discussie

Genmodificatie ter discussie[1]
Genetische manipulatie (GM) is de laatste tijd weer volop in het nieuws. Op 12 oktober 2012 riep onderzoeker Swart (universitair hoofddocent Wetenschap en Samenleving van de RU Groningen) in de Leeuwarder Courant (LC) op tot een debat over genmodificatie[2]. Zijn stelling was: “Genetische modificatie moet ook in Europa weer op de agenda komen”. In feite pleitte hij voor toepassing ervan. Enkele daarop ingezonden brieven in de LC wezen op de mogelijke risico’s voor biodiversiteit en gezondheid. Over Europa gesproken: De Europese Commissie kwam eind 2010 met een voorstel tot toepassing van GM en de teelt van GM gewassen binnen de lidstaten. Het Kabinet reageerde positief op dat voorstel[3]. De afzonderlijke landen behouden immers enige vrijheid die teelt en markttoelating te beperken, echter nationale maatregelen mogen niet gebaseerd zijn op risico’s voor mens en milieu (!) en ze mogen niet in strijd zijn met de Europese verdragen. Resten mogelijke beperkende nationale maatregelen op economische of ethische gronden. Die worden echter, zo leert de recente geschiedenis, vrijwel stelselmatig verworpen door het Europese Hof.

Meer opschudding veroorzaakte de publicatie van een Frans onderzoeksteam van de Universiteit van Caen in het wetenschappelijk tijdschrift Food and Chemical Toxicology in september dit jaar[4]. Zij vond in een omvangrijk experiment, dat ratten bijgevoerd met GM mais die resistent is voor Roundup, 2 tot 3 keer meer getroffen werden door kanker en eerder kanker kregen dan ratten die met gewone mais gevoerd werden. Naast kanker werden bij de met GM mais bijgevoerde ratten ook andere ziekteverschijnselen gevonden, zoals aantasting van hypofyse en nieren, vergrote lever en weefselafsterving. Deze aandoeningen werden ook gevonden microscopisch weefselonderzoek en bij biochemische analyses. Gezien het grote belang van GM gewassen, vroeg de Franse regering onmiddellijk een oordeel over deze publicatie aan de Hogere Biotechnologische Raad in Parijs. En wat denkt u: de studie werd verworpen (zo berichtte diverse media, zoals ANP, Volkskrant en ook de LC op 23 oktober in een klein stukje)[5]. De onderzoeksmethode zou niet deugen. Voor dergelijke toelatingstesten naar chronische effecten staat een voorgeschreven duur van 90 dagen; de Franse onderzoeksgroep volgde de ratten 200 dagen. En er zou een verkeerde populatie proefdieren zijn gebruikt.

Dezelfde onderzoeksgroep uit Caen publiceerde in het International Journal of Biological Sciences in 2009 al resultaten van proeven met ratten uitgevoerd door Monsanto[6]. De basisgegevens van die proeven hadden ze na langdurige juridische procedures los gekregen. Anders dan Monsanto zelf had gepubliceerd, kwam die onderzoeksgroep op basis van een nauwkeuriger data-analyse tot schokkende feiten: de ratten, die groepsgewijs met drie typen GM mais waren bijgevoerd, vertoonden voor een groot aantal bloed-, urine- en weefselanalyses afwijkingen. Veel sekse specifieke afwijkingen waren vooral gerelateerd aan nieren en lever, maar soms ook gevonden aan hart, bijnieren en milt.

De handel in GM zaden en gewassen en de bijbehorende bestrijdingsmiddelen is big business en wereldwijd een snelgroeiende miljardenindustrie. Het Amerikaanse biotech bedrijf Monsanto is daarin de grootste speler, gevolgd door onder andere Syngenta en DuPont. Vooralsnog zijn de risico’s, gevaren en nadelen echter zo groot dat hieraan paal en perk gesteld moet worden. De schadelijke effecten op de volksgezondheid zijn intussen duidelijk. Boeren worden economisch afhankelijk van GM zaden en bestrijdingsmiddelen. Pootgoed moet elk jaar opnieuw worden aangekocht vanwege verkregen patenten op GM zaden. Dat leidt tot stijgende kosten voor boeren en bijgevolg voor voedselprijzen. De biodiversiteit in lokaal aan het klimaat geadapteerd pootgoed neemt af. De gevolgen voor mens en milieu van de grootschalige ontbossing en de verbouw van GM soja en mais in Zuid-Amerika, met name in Argentinië, werden onlangs uitgebreid beschreven in het Medisch Dossier[7]. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat zowel GM gewassen als de daarbij gebruikte bestrijdingsmiddelen verantwoordelijk zijn voor massale bijensterfte.

Het is 50 jaar geleden dat het boek Silent Spring (Dode lente) van Rachel Carson verscheen. Daaraan werd onlangs naar aanleiding van het bovenstaande herinnerd: “Rachel Carson’s erfenis doemt, als een paard van Troje, onheilspellend op”. Laten we dit ter harte nemen.

Met dank aan Theo Claassen 


[1] Verscheen als ingekort bericht: Claassen. T., 2012. Genmodificatie blijft riskant. Ingezonden Te Gast in LC van 15-11-2012.

[2] Swart, S., 2012. Genmodificatie hoort op de agenda. Geplaatst als Dagstelling in LC van 12-10-2012.

[3] Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 16-12-2010. Kabinet positief over voorstel Europese commissie inzake gengewassen.

[4] Séralini, G.-E., E. Clair, R. Mesnage, S. Gress, N. Defarge, M. Malatesta, D. Hennequin & J. Spiroux de Vendômois, 2012. Long term toxicity of a Roundup herbicide and a Roundup-tolerant genetically modified maize. Food and Chemical Toxicology 50: 4221-4231.

[5] LC, 23-10-2012. Studie genmais verworpen.

[6] Spiroux de Vendômois, J., F. Roullier, D. Cellier & G.-E. Séralini, 2009. A comparison of the effects of three GM corn varieties on mammalian health. International Journal of Biological Sciences 5 (7): 706-726.

[7] Hubbard, B., 2012. Een adder onder het gras. Medisch Dossier 14 (8): 4-9.