Het denken en de zeven toestanden van bewustzijn

Problemen in de helderheid van de communicatie worden veroorzaakt doordat het denken gestuurd en gekleurd wordt door emotionele ladingen als sympathieën en antipathieën.[i] Wat is het denken eigenlijk en hoe kun je er naar kijken om de verschillende lagen ervan te leren onderscheiden?

In het Sanskriet spreekt men van chitta als men het over het denkend bewustzijn heeft, het is ook de plaats waar het geheugen zich bevindt. Alle indrukken van handelingen en gebeurtenissen worden hier opgeslagen.[ii]

Zeven toestanden van bewustzijn of intelligentie beschreven vanuit de yogatraditie:

1. Vyutta chitta: Vyutta betekent uitwaaierend. Dit denken en is geheel gebonden aan zintuiglijke impressies. Dat heeft tot gevolg dat je zelfbeeld afhankelijk is van wat de omgeving van je denkt. Eigenschappen die hieraan verbonden zijn is het ontbreken van eigenwaarde, zorgelijk zijn en piekeren. Je bent wat je waarneemt, identificerend denken.

2. Nirodha chitta: Nirodha betekent tot stilstand komen. Dit is een vorm van lager denken waarbij men zich bewust wordt van het feit dat er een denker is (men wordt getuige en gaat ervaren dat er steeds gedachten opkomen) dus een beginnend zelfbesef. De zintuiglijkheid speelt nog een grote rol en dat leidt tot het herhalen van lust en vermijden van onlust. Het ene moment vervuld kunnen zijn en vervolgens leeg kunnen lopen. Dat heeft een afwisseling van gevoelens van macht en onmacht, kracht en zinloosheid tot gevolg.

3. Nirmana chitta: Zelfstandig denken, gedachtegangen worden nu geregistreerd. Er ontstaat een fysiek-, gevoelsmatig- en geestelijk ego- besef. Er is waarneming van het Zelf en in plaats van vechten tegen is er de mogelijkheid te strijden mét dat wat in de gedachtewereld opkomt.

4. Prasanta chitta: Hoger denken. Een steviger verbinding met het Zelf leidt tot zelfonderzoek, verkennen van je mogelijkheden en een overstap van het ‘ik wil’ naar ‘uw wil geschiede’. De eerste gevoelens van thuiskomen maken dat je op zoek kunt gaan naar diepere inzichten en ze toe kunt passen. Er ontstaat een stabiel bewustzijn.

5. Ekagrata chitta: Ekagrata betekent éénpuntig. Attent, oplettend en waakzaam in bewustzijn waarbij het dagelijkse leven afgestemd is op het meebewegen naar de dans van het universum. Dit is onthecht denken en wordt niet langer gestuurd door zintuigelijke ervaringen. Je gebruikt de zintuigen als middel om te handelen maar niet als leidraad. Je weet nu dat je de beschikking hebt over een lijn met het AL en dat dat door je heen handelt als je ervoor open staat.

6. Chidra chitta: Eenheidsdenken of geïntegreerd bewustzijn. Je beseft dat de dingen niet bestaan. Een versmelting met het geheel en los van verleden en toekomst. Alles vindt plaats in het NU.

7. Paripakva chitta: Vormloos en zuiver denken vanuit een rijp bewustzijn. De ziel is vervuld van het AL en lost er in op. [iii]

De Samkhyasutra I, 41 zegt:

‘Onwetendheid (avidya) en illusie worden in stand gehouden doordat men het Ene of de onbeweeglijke geest verwart met de voortgaande stroom van fysiek en psychisch leven. Zo lang men zegt ‘ik lijd’, ‘ik wil’, ‘ik weet’ en dit verbindt met de geest worden we door karma bestuurd en blijven we onderworpen aan de materie’.

Om uit de illusie te geraken moeten we inzien dat de individuele geest niets is. Het weten brengt op zich niets voort maar het is wel een middel om de werkelijkheid te ontsluieren. Via het weten kunnen we leren het lijden, willen en weten te beschouwen als een objectief gegeven dat niets met ons persoonlijk te maken heeft en waarde noch zin heeft. Het zijn kosmische feiten die aan (werkelijke, stoffelijke) wetten onderhevig zijn maar niets met het ware Zelf te maken hebben. We zijn eraan gebonden zolang we ons door de illusie laten meeslepen.

De Samkhyasutra III, 23 spreekt ook over het metafysisch weten:

‘Het ken-proces wordt op gang gebracht door het intellect, dat een bijzonder verfijnde vorm is van de materie. Hoe kan de mukhti, bevrijding, bereikt worden met behulp van de materie? … De materie tracht instinctief de geest vrij te maken….. De intelligentie brengt de mens tot aan de rand van dat ontwaken en zodra dit heeft plaatsgevonden maken het intellect en alle andere psychische, dus materiele elementen, die we ten onrechte beschouwen als deel van de geest, zich los en vallen terug in de materie- “als een danseres die zich terugtrekt na haar meester tevreden te hebben gesteld” ’ .[iv]
 



Luister, o druppel, geef jezelf op zonder spijt,
en win in ruil daarvoor de Oceaan.
Luister, o druppel, gun jezelf deze eer,
en wees beveiligd in de armen van de Zee.
Wie zou er ooit zo gelukkig kunnen zijn?
Een Oceaan die een druppel het hof maakt!
In Godsnaam, in Godsnaam, verkoop en koop direct!
Geef een druppel, en verwerf deze Zee vol parels.

Rumi

 

In een gedeelte van de Katha-Upanishad heeft Naciketas over het denken een gesprek met de Dood.

De dood leert Naciketas het volgende:

Diep in het hart van de mens verblijft Atman. Zij wordt nooit geboren en zal nooit sterven. Indien de doder meent dat hij doodt en indien de getroffene meent dat hij sterft, dan kennen ze geen van beiden de aard van de waarheid. Het eeuwige in de mens kan niet doden; het eeuwige in de mens kan niet sterven. De Atman is de meesteres van het voertuig. Jouw lichaam is het voertuig. De rede is de menner en de hersenen zijn de teugels. Wie het juiste inzicht heeft en wiens verstand evenwichtig is, is een goede menner met goed geoefende paarden.
Buiten de zintuigen staan de objecten der zintuigen. Buiten de objecten staat het verstand. Buiten het verstand staat de zuivere rede en buiten de rede staat de menselijke geest. Buiten de menselijke geest in de mens staat de geest in het universum en buiten die geest bevindt zich de hoogste geest. Daarbuiten is niets. Dit is het einde van de weg.
De heren der schepping hebben de zintuigen in de mens gemaakt om hem naar buiten te richten, naar de wereld van de stoffelijke objecten, niet naar de geest in zijn innerlijk.
De dwaas laat zich leiden door zijn zintuigen en de objecten der zintuigen en blijft gevangen in de kringloop van dood en wedergeboorte. De waarachtige wijze richt echter de blik naar binnen en vindt daar grote schatten. Daar is eeuwigheid, niet het vergankelijke.
Wie het vele ziet en niet het Ene, dwaalt van dood naar dood. Deze waarheid kan zelfs niet door het verstand begrepen worden. Zij kan slechts begrepen worden door het beoefenen van yoga. Als de zintuigen en het verstand verstillen en ook de rede in stilte rust, begint het hoogste pad. Deze kalme evenwichtigheid van de zintuigen wordt yoga genoemd. Wees echter waakzaam bij het betreden van dit pad want yoga komt en gaat. Het is moeilijk deze staat op elk moment en ook langdurig in stand te houden. Vanuit het hart vertakken zich honderdenéén kanalen. Een daarvan stijgt op naar de duizendbladige lotus bovenop het hoofd. Indien de levenskracht bij de stervende door dit kanaal opstijgt, verwerft hij onsterfelijkheid.  Als de levenskracht hem door enig ander kanaal verlaat blijft hij onderhevig aan dood en wedergeboorte. Koester deze smalle weg!
[v]

De hele katha upanishad vindt u hier: http://www.arsfloreat.nl/documents/Katha.pdf

 

©Marianne

Bronnen:
[i]
Aspecten van yoga  blz. 123, 224 (zie noot 2)
[ii] http://veda.wikidot.com/chitta
[iii] Theorielessen Blikopener, Inleiding tot prana en kundalini blz.5, 7 toestanden van bewustzijn, Van geest naar stof blz. 2,3
[iv] De bronnen van yoga, Mircea Eliade, blz 33, 34, 35, 36 Uitgeverij Ten Have ISBN 978 90 259 5996 8
[v] http://www.arsfloreat.nl/documents/Katha.pdf